15 stycznia 1929 r. na ulice Częstochowy wyjechał pierwszy autobus miejski

Koncepcję utworzenia komunikacji miejskiej w Częstochowie zaprezentował Prezydent Miasta Romuald Jarmułowicz w kwietniu 1928 roku. W przeciągu ośmiu miesięcy powołano zakład Miejska Komunikacja Autobusowa z garażami przy ulicy Olsztyńskiej koło ówczesnego więzienia. Dziś w miejscu ulicy i garaży znajduje się zaplecze zakładu energetycznego przytulone do murów Aresztu Śledczego. Zakupiono także 10 podwozi marki Mercedes-Benz, które karosowano najprawdopodobniej w Białymstoku (przekaz ustny). MKA funkcjonowała na zasadach komercyjnych, ale na zlecenie i na koncesji udzielonych przez Zarząd Miejski.

Autobus MKA na ul.Teatralnej – ok. 1930r czestochowa.ws

Autobus MKA przy III al.NMP 47 – ok. 1930r czestochowa.ws

15 stycznia 1929 r. wyjechały 3 autobusy na linii A łączącej Raków z Jasną Górą, zaś dwa tygodnie później uruchomiono linię B pozwalającą się przedostać dzielnicy Zacisze na ulicę Warszawską (w okolicy Starego Rynku). Z biegiem czasu wyróżnić można było jeszcze inne linie (Raków – Rynek Wieluński oraz linię T), jednak wiedzę o nich pozyskać można głównie z materiałów fotograficznych – wiele archiwaliów, w tym przede wszystkim dokumenty, wywieziono do Warszawy przed rozpoczęciem II Wojny Światowej w obawie o ich zniszczenie i paradoksalnie to archiwum w Warszawie spłonęło razem z szczegółowymi kartami historii miasta.

Autobusy przeznaczone były do przewozu 20. osób, jednak przewoźnik z chęci zysku i za sprawą samych konduktorów (otrzymywali prowizję od sprzedaży), zabierał na pokład nawet 30 osób, co w połączeniu z fatalnymi drogami w mieście, zbudowanymi z kocich łbów lub ubitych kamieni wapiennych, szybko przyczyniło się do szybkiej dewastacji pojazdów. Mimo przeciążonych autobusów, MKA nie mogła zarobić na swoje utrzymanie – na początku 1931 r. wartość zobowiązań wobec miasta wynosiła około 650 tys. ówczesnych złotych.

Autobus sp.prac. po PTS Citroen – 1938r
źródło: youtube.com

W marcu 1932 r. firmę zlikwidowano, autobusy zlicytowano, a zadanie organizacji komunikacji przekazano w ręce Polskiego Towarzystwa Samochodowego „Citroen”, które także nie podołało trudom rynku, z którego korzystać miało zubożałe społeczeństwo mieszkańców miasta. Duże znaczenie miały przyzwyczajenia Częstochowian, a także industrialny układ urbanistyczny miasta – dzielnice wybudowane wraz z zakładami pracy. PTS wycofał się z Częstochowy porzucając tabor i pracowników.

Ci z kolei przejęli działalność i z trudem doczekali poprawy koniunktury w 1938 r., co pozwalało na unowocześnienie floty autobusów. Niestety tymi wozami Częstochowianie nie mogli nacieszyć się zbyt długo…
Autobusy zostały ostrzelane przez niemieckie czołgi pod Częstochową w drodze za Lelów w czasie ewakuacji ludności z miasta 2 września 1939 r.

W latach okupacji Niemieckiej po ulicach miasta poruszały się tylko czerwone autobusy pocztowe, nie przewożące ludzi. Z kolei lata powojenne, to zupełnie odrębna historia.

Dominik Wójcik

W artykule wykorzystano publikacje:

1. Karlikowski J., Lamch R., Pruciak P. Zarys historii komunikacji miejskiej w Częstochowie
2. Wikipedia
3. Czekajewski F. Pamiętnik